KUZEYBATI ANADOLU’DAKİ HANLAR

Cevapla
HayatAğacı
DeFiNeLeRiM MüDaViMLeRi
DeFiNeLeRiM MüDaViMLeRi
Mesajlar: 10567
Kayıt: 15 Şub 2010, 12:19

KUZEYBATI ANADOLU’DAKİ HANLAR

Mesaj gönderen HayatAğacı » 16 Ara 2010, 22:07

Hanlar, Anadolu tarihinin farklı zamanlarına ait
ulaflım a¤ını, dönemin ticaret hayatını ve sosyal yapılanmasını
açıklayan önemli yapılardır. Bu bağlamda,
Anadolu’nun kuzeybatı bölgesinde bulunduğu bilinen
hanları incelemek amacıyla, bölgenin 1:25.000’lik
haritaları taranmıfl; elde edilen verilerin arazi bilgileriyle
do¤rulanması için de bir yüzey arafltırması
gerçeklefltirilmifltir. Bu makalede söz konusu harita
ve arazi çalıflmalarının sonuçları verilmektedir1.
Anılan bölge, baflta Leonhard2 olmak üzere Göko¤
lu3, Chanykoff4, Hirschfeld5, Kannenberg6, Flotwell7,
Leake8, Diest-Anton9, Boehringer10, Anderson11
, Hunger12 Dernschwam13 ve Busbecq14 gibi seyyah
ve arafltırmacıların ilgi alanına girmifltir. Bölgenin
Roma Dönemindeki yolları için French15’, AnkaraÇankırı
güzergâhı için de Macpherson16 bilgi verirler.
Ayrıca bölgedeki bazı hanlarla ilgili olarak Özergin17,
Ünal18, Sözen19 ve Baş’ın20 çalıflmaları bulunmaktadır.
Gerek harita ve gerekse seyahatnâmelerden
elde edilen bilgiler doğrultusunda Ankara-Çankırı-
Kastamonu–Tosya–Sinop–‹nebolu–KastamonuÇankırı
(Çankırı-Ilgaz arasındaki tâli yoldan) Ilgaz-
Ankara ve Ankara-fiabanözü güzergâhında bir yüzey
arafltırmasına çıkılmıfltır.
Arazi çalıflması sırasında, yayınlarda ve haritalarda
tespit edilebilen 27 hanın 12’sinin izine dahi
rastlamak mümkün olamamıi; dördünün ise sadece
temel kalıntılarına tesadüf edilebilmiştir. Günümüze
ancak 11 hanın ulaşabildiği görülmüştür.
Bütün bu bilgiler ışığında şu tespitler yapılabilir:

Bugün Mevcut Olmayan Hanlar
Solfasol Köprüsü yakınında bulunduğu anlaflılan
ve “Solfasol Hanı”21 denilen yapının, Ankara-Çubuk
yolu üzerinde olduğu bellidir. Yapıya ait hiç bir iz günümüze
ulaflmamıştır.
Ankara-Esenboğa arasında Karacaören mevkiinde
tespit edilebilen hanın22, Özergin’in makalesinde
sözü edilen “Abacılar Hanı” ile aynı yapı olduğu
düşünülebilir23. Özergin’in Çubuk Barajı’nın suları altında
kaldığını söylediği bu yapının, bugün Karacaören
yakınındaki bir çiftliğin bulunduğu yerde lokalize
edilebileceği iddia edilebilir. Yöre halkı da bu tespitimizi
desteklemekte ve çiftliğin bulunduğu yerde
50-60 sene evveline kadar bir hanın bulunduğunu
hatırlamaktadır.
Eski adıyla “Han Yeri”24 denilen mevki, AnkaraÇankırı
yol ayrımından sonra Çankırı istikametine giderken
yolun sol tarafındadır. Bugün Sarıcalar adıyla
bilinen bu mevkide, Çubuk Suyu kenarında bir kavak
tarlasında vaktiyle bir hanın bulunduğu ve yıkılarak
(?) tafllarının inflaatlarda kullanıldığı öğrenilmiştir.
Haritalarda varlığı tespit edilebilen Ankara-Çankırı
yolundaki han25 ile yine aynı yol üzerinde bulundu-
ğu anlaşılan ‹nandık Köyü’ndeki han26 da izine dahi
rastlayamadığımız diğer yapılar arasındadır.
Kalecik yakınlarında bulunduğu bilinen “Selçuk
Hanı”, sadece Erdmann’ın yayınından tespit edilebilmektedir.
Daha önce Anderson ve Kiepert tarafından
da görülen yapıyı Erdmann da bulamamıştır27.
Çankırı-Yapraklı arasında fiıhlar Köyü civarında
olduğu bilinen “Eski Han”(Alter Han), Kiepert 28

ve Leonhard’ın29 haritalarında görülmekle birlikte,
arazide yapılan çalışmalarda yapının günümüze
ulaşmadığı tespit edilmiştir.
“Germeç Pazar”, Kastamonu-Taşköprü arasındadır.
Leonhard, burada bir han ve ahşap satış kulübelerinin
bulunduğundan ve burasının haftada bir
gün hizmet verdiğinden söz eder30. Arazi çalıflmaları
sırasında hanın yıkıldığı, fakat, bulunduğu alanda,
ahşap kulübelerde hâlâ satış yapıldığı tespit
edilmiştir.
Kastamonu-‹nebolu arasındaki “Halkacılar Hanı”,
Leonhard’ın haritasından tespit edilebilmektedir31.
Kastamonu’nun güneyinde ve Leonhard’ın kendisinin
de kalmıfl olduğunu belirttiği “Han” ise Pirlaklar’dadır
32. Ancak, ne yazık ki her ikisi de günümüze
ulaflamamıştır.
Kastamonu-Tosya yolu üzerinde ve Taşköprü
istikametine ayrılmadan önce bir derbent ile
onun aflağısında “Tahtalı Han” diye anılan bir yapının
vaktiyle mevcut olduğu da, Leonhard’dan
anlaşılabilmektedir33; ancak arazi çalışması sırasında
böyle bir yapıya tesadüf edilmemiştir.
Bugün Sadece Temelleri Kalmış Olan

Hanlar

“Topal Ali’nin Hanı”, “Sirke Han”, “Eski Han” ve
“Sazlı Han” olarak bilinen yapıların sadece temelleri
günümüze ulaşabilmiştir.
“Topal Ali’nin Hanı”34 diye bilinen yapı kalıntısına
ulaşılması bir hayli zordur (Resim: 1). Mevcut kalıntılara
bakılarak, Ilgaz-Çankırı arasındaki ana yolun do-
ğusunda kalan talî yol takip edilerek ulaşılan Kızılsin
Köyü yakınlarında ve Değirmendere Suyu kenarındaki
e¤imli arazi üzerine infla edildiği anlaşılmaktadır.
Günümüze ulaşabilmiş temel kalıntıları, burada vaktiyle
dikdörtgen plânlı ve birbirinden bağımsız üç yapı
bulunduğunu, moloz taş ve harç ile inşa edilmiş olan
bu yapı topluluğu içindeki en büyük yapının da muhtemelen
han olduğunu göstermektedir. Bugün, içindeki
bölme duvarları iyi-kötü hâlâ belli olmaktadır. Örtü
sistemine ait bir göçük olmaması, ahşap çatılı olabileceğ
ini düflündürmektedir. Malzeme ve infla tekniği
dikkate alınarak 19. yüzyıla tarihlendirilebilir35.
Taflköprü–Gökçeağaç arasında ve kendi adıyla
bilinen köy mevkiindeki “Sirke Han”36 denilen yapının
sadece temel kalıntıları günümüze ulaflabilmiştir
(Resim: 2). Kalıntılara bakılarak burada vaktiyle dikdörtgen
plânlı bir yapının bulunduğu anlaşılmaktadır.
Hâlen kalıntılar arasında örtüye ait olabilecek bir
göçüğün bulunmaması dolayısıyla çatının ahşap olabileceğ
inden söz edilebilir. Malzeme ve inşa tekniği
dikkate alınarak 19. yüzyıla tarihlendirilebilir37.
“Eski Han”ın38, Ankara–Çubuk–fiabanözü yolu
üzerinde ve anayolun içerilerindeki Karahacı ve Karamusa
köyleri arasında ve Terme Deresi kenarında
yer aldığı anlaşılmaktadır. Bugün yer yer bir metre
yükseklikteki duvarlardan ibaret kalıntılara bakılarak,
burada vaktiyle en az dört yapıdan oluflan bir mimarî
topluluğun bulunduğu rahatlıkla anlaşılmaktadır
(Resim: 3). Mevcut kalıntılar, dikdörtgen ve kare mekânlar
halinde ve koridorlarla birbirlerine bağlanmış
hâldedir. Örtü sistemine ait göçük olmaması, bunla
rın da ahşap çatılı olabileceğini düşündürmektedir.
Malzeme ve inşa tekniği dikkate alınarak yapı 19.
yüzyıla tarihlendirilebilir39.
“Sazlı Han”, Sinop’a ba¤lı Kabalı ‹lçesi’nin Sazlı
Köyü’nde bulunmaktadır. Yapıdan geriye sadece temel
kalıntıları kalabilmiştir. Dikdörtgen plânlı olduğu
ve kaba yonu taşlarla infla edildiği anlaşılıyor; mevcut
haline bakılarak 14 – 15. yüzyıla tarihlendirilebilir40.

Mevcut Hanlar

Ankara-Çankırı arasında Kalecik yakınlarında yer
alan “Yeni Han” iki katlıdır. Malzeme ve infla tekniği
dikkate alınarak 19. yüzyıl sonu-20. yüzyıl başına tarihlendirilebilir41
(Resim: 12).
Çorum’un Kargı ‹lçesi’ne bağlı Hacı Hamza’daki
“Sinan Pafla Hanı” 1506-7 tarihlidir. Dikdörtgen
plânlı han, beflik tonoz örtülü tek bir mekândan
oluşmaktadır42 (Resim: 4).
Kastamonu–Tosya arasındaki “Bürnük Köyü” sınırları
içinde, bir su kaynağı kenarında yer alan “Sarının
Hanı” dikdörtgen planlı bir yapıdır. Günümüze
üst örtüsü ve batı kanadı tamamen yıkılmış olarak
ulaşmıştır. Mevcut izlere bakılarak vaktiyle sivri beflik
tonoz örtülü ve tek bir mekândan ibaret olduğu rahatlıkla
anlaşılmaktadır. Duvarlarında üç ocak nişi bulunmaktadır.
14.-15. yüzyıla tarihlendirilebilir43 (Resim: 5).
“Atabey Hanı”, Kastamonu–Tosya arasında Ak
kaya ‹lçesi’ne bağlı Elmayakası Köyü sınırlarında ve
Karadere kenarında yer almaktadır. ‹çi, bugün üçü
mevcut olan, karşılıklı ayaklara oturtulmuş yarım
daire kemerlerden oluflan iki destek sırası ile beflik
tonozlu üç bölüme taksim edilmiştir. Dikdörtgen
plânlı yapıda giriflin sağ ve solunda, birer ocağı bulunan
ön mekânlar yer almaktadır. 14.-15. yüzyıla tarihlendirilebilir44(
Resim: 6).
Kastamonu’nun Taşköprü ‹lçesi’ne bağlı Gökçeağaç
yerleflim merkezinde yer alan “Gökçeağaç
Hanı” 1444-1461 tarihlidir45. Dikdörtgen plânlı yapının
girişinde, kısmen yıkık olarak sağ ve solunda
ocak nişi de ihtiva eden bir ön mekân bulunmaktadır.
Hanın içinde karşılıklı ikifler ayak ve duvarlara
bitiflik gömme ayaklar, yuvarlak kemerlerle birbirlerine
bağlanmıfltır. Yapı, örtü sisteminde özenle
kullanılmış olan tekne tonozu ile dikkat çekmektedir46
(Resim: 7).
Kastamonu-‹nebolu arasında Seydiler Köyü’nde
yer alan “Seydiler Hanı”47 günümüze bir kalıntı olarak
ulaflabilmiştir. Örtü sistemine ait bir göçük olmaması,
ahşap çatılı olabileceğini düşündürmektedir. Hanın
yanında yer alan cami kitabesi 1906 tarihlidir48.
Malzeme ve infla tekniği de dikkate alınarak yapı 19.
yüzyılın sonlarına tarihlendirilebilir (Resim: 10).

Kastamonu-‹nebolu arasında Ballık Köyü’nde
yer alan “Ballık Han”49 bugün aslî halini tamamen
kaybetmifltir. Günümüze ulaflabilen temel kalıntıları
üzerine ahşap bir bina inşa edilmiş olduğu rahatlıkla
anlaşılmaktadır. Yapı muhtemelen 19. yüzyıla tarihlendirilebilir50
(Resim: 13).
Sinop–‹nebolu arasında Çatalzeytin’de yer alan
“Çatalzeytin Hanı” dikdörtgen plânlı bir yapı kalıntısıdır.
Yapının içinde bölme duvarı izine rastlanmaz.
Örtüye ait olabilecek bir göçüğün bulunmaması dolayısıyla
çatının ahşap olabileceğinden söz edilebilir.
Malzeme, infla tekniği ve yüksek pencere açıklıkları
dikkate alınarak yapı 19. yüzyıla tarihlenebilir51 (Resim:
14).
Sinop’un Kabalı ‹lçesi, Taypaklı Köyü’nde yer alan
“Taypaklı Han”52, dikdörtgen plânlı tek mekândan
ibaret bir yapıdır. Han sivri beflik tonoz örtü sistemi
ile dikkat çekicidir. Dışarıdan kırma çatı ile örtülüdür.
Yapı 14.-15. yüzyıla tarihlendirilebilir (Resim: 8).
Sinop-Gerze kavflağında, Lala Köyü sınırlarında
yer alan “Taşhan” (Yaykıl Han) dikdörtgen
plânlı, ocağı olan ön mekâna sahip bir yapıdır. Han
sivri beflik tonoz örtü sistemi ile dikkat çekicidir.
Dışarıdan kırma çatı ile örtülüdür. Yapı 15. yüzyıla
tarihlendirilebilir53 (Resim: 9).

Sinop’un Durağan ‹lçesi’nde yer alan “Durak Han”
kapalı ve açık iki bölümden oluşan bir yapıdır. Kitabesi
mevcut olan han 664 H./ 1266 M. tarihinde Pervâne
Süleyman bin Ali tarafından infla ettirilmiştir54
(Resim: 11).

Ankara-Çankırı-Kastamonu-Sinop-‹nebolu-
Kastamonu-Ankara güzergâhında yapıların ortaya
koymuş olduğu durumun izlenebilmesi için, bugün
artık mevcut olmayan ya da sadece temelleri
kalmış olan ve günümüze ulaşabilmiş olan hanların,
güzergâh üzerindeki sıralanışları ve tarihleri üzerinde
durulabilir (Harita).
Bu bağlamda, Ankara’nın kuzey çıkıflında “Soşasol
Hanı”, Karacaören’de “Abacılar Hanı”, Sarıcalar’da
“Han Yeri”, Balıkhisar (Tafl Avlu), fiabanözü
istikametinde 19. yüzyıla tarihlenebilen “Eski Han”,
Kalecik istikametinde 19. yüzyıl sonu-20. yüzyıl
baflına tarihlenebilecek “Yeni Han”, Kalecik’te “Selçuk
Han”, Çankırı yolunda ve ‹nandık Köyü’ndeki
hanlar, Çankırı-Yapraklı arasında “Eski Han” (Alter
Han), Çankırı-Ilgaz arasındaki talî yolda 19. yüzyıla
tarihlediğimiz “Topal Ali’nin Hanı”, Tosya-Osmancık
yolunda Hacı Hamza’da 1506-7 tarihli “Sinan Paşa
Hanı”, Tosya-Kastamonu arasında “Tahtalı Han”,
14.-15. yüzyıla tarihlediğimiz “Sarının Hanı” ve “Atabey
hanı”, Kastamonu-Taflköprü arasında “Germeç
Pazar Hanı”, 19. yüzyıla tarihlediğimiz “Sirke Han”,
1444-1461 tarihli “Gökçeağaç Hanı”, Boyabat’tan
sonra 1266 tarihli “Durak Hanı”, Boyabat-Sinop
arasında her ikisi de 14.-15. yüzyıla tarihlenen “Sazlı
Han” ve “Taypaklı Han”, 15. yüzyıla tarihlenen “Taş
Han”, Sinop-‹nebolu arasında 19. yüzyıldan “Çatalzeytin
Hanı”, ‹nebolu-Kastamonu arasında 19. yüzyıldan
“Seydiler Hanı”, “Halkacılar Hanı”, Kastamonu-
Ilgaz arasında “Pirlaklar” ve 19. yüzyıla tarihlenen
“Ballık Han”ları bulunmaktadır.

Resim
Topal Ali Hanı’nın kalıntıları

Resim
Sirke Han’ın kalıntıları

Resim
Eski Han’ın kalıntıları

Resim
Sinan Paşa Hanı

Resim
Sarının Hanı

Resim
Atabey Hanı

Resim
Gökçeağaç Hanı

Resim
Taş Han

Resim
Taypaklı Han

Resim
Seydiler Hanı

Resim
Durağan Hanı

Resim
Ballık Han

Resim
Yeni Han

Resim
Çatal Zeytin Han

Resim


Allah'ın sana verdiğinden (O'nun yolunda harcayarak) ahiret yurdunu gözet, ama dünyadan da nasibini unutma! Allah'ın sana ihsan ettiği gibi, sen de (insanlara) iyilik et. Yeryüzünde bozgunculuğu arzulama. Şüphesiz ki Allah, bozguncuları sevmez.(Kasas 77)

yaptığımız tüm yorumlar, ya yasal Kazı Öncesi araştırlamarı Esas alarak, yada bilgilenmek amaçlı araştırmaları Esas alarak, yapmaktayız ... LÜTFEN !!! kaçak kazılardan uzak duralım.

Cevapla

“Sanatsal Yapılar” sayfasına dön